ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ (1850)
(Ενοριακός Ναός της Κασσάνδρειας Χαλκιδικής)

Ταυτότητα Μνημείου (Ι. Ναός της Γέννησης της Θεοτόκου)

Wednesday, June 24, 2020
Ονομασία Μνημείου 1: Ο Ι. Ναός της Γέννησης της Θεοτόκου, μαζί με το κωδωνοστάσιό του στην Κασσάνδρεια
Ονομασία Μνημείου 2: Το υπέρθυρο της δυτικής εισόδου του Ι. Ναού Γεννήσεως της Θεοτόκου Κασσανδρείας
Τύπος Κήρυξης: Αρχαίο μνημείο
Είδος Μνημείου: Τμήματα Κτιρίου, Αστικά Κτίρια, Κωδωνοστάσια, Ιεροί Ναοί Χριστιανικοί, Θρησκευτικοί Χώροι
Χρονική Περίοδος: Βυζαντινή/Μεταβυζαντινή
Φορέας Προστασίας: 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
Αριθμός Υπουργικής Απόφασης, Αριθμός ΦΕΚ:
ΥΑ ΥΠΠΕ/Β1/Φ35/22108/549/28-5-1985, ΦΕΚ 419/Β/18-6-1986
ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ35/19938/504/28-5-1986, ΦΕΚ 440/Β/4-7-1986
Κείμενο: Xαρακτηρίζουμε ως κτίσμα που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία τον I. Nαό Γέννησης της Θεοτόκου μαζί με το κωδωνοστάσιό του, που βρίσκεται στη Kασσάνδρεια Xαλκιδικής. Πρόκειται για τρίκλιτη, ξυλόστεγη βασιλική, κτισμένη με Kασσανδρικό ασβεστόλιθο. Το υπέρθυρο της δυτικής εισόδου του I. Nαού Γέννησης της Θεοτόκου στη Kασσάνδρεια Xαλκιδικής είναι αρχαίο μνημείο σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2 του KN 5351/32 «περί Αρχαιοτήτων». Tο υπέρθυρο φέρει εντοιχισμένο μαρμάρινο τόξο, κοσμημένο με ανάγλυφες παραστάσεις. Πρόκειται για έργο του 6ου αιώνα το οποίο πιθανώς προέρχεται από τη Bασιλική του Aγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης.

Η Γέννηση της Θεοτόκου

Wednesday, June 24, 2020
Αφιερωμένη στη μνήμη της Γέννησης της Θεοτόκου η εκκλησιά της Βάλτας (Κασσάνδρειας) γινόταν σ' αυτή πανήγυρη από τα παλιότερα χρόνια και γίνεται και τώρα, κατά τη μέρα της γιορτής της Γέννησης της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Πολιούχος του χωριού η Θεοτόκος σα να λέμε και η εκκλησιά της αυτή είναι στο χωριό η πιο μεγάλη. Στην πρόσοψη της, ψηλά στις γωνίες αριστερά και δεξιά, είναι εντοιχισμένες δυο μαρμαρένιες πλάκες, που η μια απ' αυτές έχει σκαλιστή τη χρονολογία 1855 και η άλλη τη χρονολογία 1859.
Από πληροφορίες που έχουμε, στη θέση της εκκλησιάς και πριν απ' την καταστροφή του 1821 ήταν εκκλησιά, μικρότερη της όμως. Η μικρότερη προεπαναστατική εκκλησιά είχε μάκρος όσο τα 2/3 του μάκρους της σημερινής εκκλησιάς. Ξανακτίστηκε κατά τη δεκαετία του 1860 χωρίς νάρθηκα κι αργότερα κι ίσως κατά την ίδια δεκαετία, κτίστηκε και νάρθηκας με τοξοειδή ανοίγματα. Στα μετά το 1920 χρόνια, κλείστηκαν τα τοξοειδή ανοίγματα του νάρθηκα για επέκταση του εσωτερικού χώρου της κι αργότερα πάνω απ' την είσοδο της φτιάχτηκε μεγάλο οριζόντιο στέγαστρο που αποτέλεσε επέκταση μαζί και εξώστη του γυναικωνίτη της.
Το πάνω μέρος της εισόδου της εκκλησιάς το κλείνει πλάκα από μάρμαρο παλιό αρκετά μεγάλη και με αρκετό χόντρος, φτιαγμένη σε σχήμα αψίδας, με σκαλιστή την επιφάνεια της πρόσοψης του. Όπως λένε, το σκαλιστό αυτό μάρμαρο μεταφέρθηκε, όταν κτιζόταν η εκκλησιά, από το καταστραμμένο χωριό Πίνακα. Από το χώρο της Κασσάνδρας δηλαδή στον οποίο, κατά τους ιστορικούς, ήταν η αρχαία πόλη Σάνη. Και πραγματικά το παλιό αυτό, αρχαίο μάρμαρο, φαίνεται πως κατά τον ίδιο τρόπο έκλεινε παρόμοια είσοδο κάποιου σπουδαίου κτιρίου παλιάς εποχής (αρχαίας, ρωμαϊκής κλπ.). Η εκκλησιά κτίστηκε από μαστόρους Ηπειρώτες.
Κατά τα μετά από το κτίσιμο της εκκλησιάς χρόνια, κτίστηκε και το περιτείχισμα του έξω απ' αυτή χώρου της καθώς και το καμπαναριό της, του οποίου το κάτω μέρος αποτελεί τοξοειδή είσοδο στο προαύλιο της εκκλησιάς. Δίπλα απ' την πρόσοψη της εκκλησιάς και δεξιά της, κτίστηκε πιθανότατα κατά το 1904 ή 1905 μικρό ανώγειο οίκημα το «κελί» όπως το έλεγαν, ή και «Νηπιαγωγείο» όπως σ' άλλη σελίδα θα γραφτεί και το οποίο νόμιμα ανήκει στο Σχολικό Ταμείο του Δημοτικού σχολείου.
Οι Ηπειρώτες κτίστες που έκτισαν την εκκλησιά, έκαναν πολύ καλή δουλειά. Κατά πληροφορία, στο τέλος δεν «έβγαιναν» (δεν κάλυπταν με την αμοιβή τους τα έξοδα τους)- κι αναγκάστηκαν να πουλήσουν δυο μουλάρια τους, να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα έξοδα, για να φύγουν για την Ήπειρο.
Το εσωτερικό της εκκλησιάς «Γέννηση της Θεοτόκου», είναι χωρισμένο στο μάκρος του με δυο σειρές από κολώνες σε τρία μέρη, το μεσαίο που είναι και το φαρδύτερο και στο αριστερό και το δεξιό κλίτος του. Το δεξιό κλίτος, με ανάλογο τμήμα του Αγίου Βήματος, αποτελεί παρεκκλήσι του Αγίου Χαράλαμπου. Γίνεται σ' αυτό Λειτουργία κατά τη μέρα της γιορτής του Αγίου (10 του Φλεβάρη). Από ανέκαθεν υπάρχει γι' αυτό η πιο κάτω παράδοση:
Κάπου εκεί κοντά στη νοτιοανατολική γωνία της εκκλησιάς, πριν από το 1821, ήταν εκκλησιά αφιερωμένη στη μνήμη του Αγίου. Καταστράφηκε πριν από το '21. Στ' αργότερα χρόνια, μια γριά της γειτονιάς άκουγε τη νύχτα κλάμα μωρού παιδιού. Ανήκε η γριά στην οικογένεια των Σταρδωναίων. Το κλάμα το άκουγε κατά περιόδους, κάθε δυο τρία χρόνια. Από τα βρέφη που γεννιόταν εκείνη τη χρονιά και έπρεπε να ακουστεί το κλάμα του μωρού, δε ζούσε κανένα- πέθαιναν όλα. Η γριά αυτή λεγόταν Ευαγγελία. Η ίδια ονειρεύτηκε, πως στο μέρος απ' όπου ακουγόταν το κλάμα υπήρχε θαμμένη εικόνα του Αγίου Χαράλαμπου. Είπε τότε να σκάψουν στο μέρος εκείνο για να τη βρουν. Έσκαψαν και βρήκαν την εικόνα. Στο ίδιο μέρος που ήταν η παλιά εκκλησιά, υπήρχε και πηγή νερού, «Αγίασμα». Ανασκάφτηκε αργότερα το μέρος που ήταν το Αγίασμα- και προς το σημείο αυτό, φτιάχτηκε αφοδευτήριο, μετά από πολλά χρόνια από το κτίσιμο της μεγάλης εκκλησιάς. Το νερό της πηγής χάθηκε μετά την ανασκαφή του μέρους. Επειδή βρέθηκε στο μέρος το εικόνισμα του Αγίου, γι' αυτό και το δεξιό κλίτος της εκκλησιάς αποτελεί το παρεκκλήσι του Αγίου Χαραλάμπου.
GPS (Γεωγραφικό Πλάτος & Μήκος τοποθεσίας): 40.048413, 23.413869

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Γ. ΜΑΤΑΥΤΣΗΣ Δάσκαλος (1909-1993)
Αποσπάσματα από το βιβλίο του ΙΣΤΟΡΙΑ - ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΒΑΛΤΑΣ (1981)
(Αναφέρεται στη ζωή του τόπου κατά την εκατονταετία 1830-1940)

Παλαιοχριστιανικό μαρμάρινο τόξο του 5ου αιώνα μ.Χ.

Wednesday, June 24, 2020
Στο μεταβυζαντινό ναό της Γεννήσεως Θεοτόκου Κασσάνδρειας βρίσκεται εντοιχισμένο, στην δυτική πύλη του ναού, ένα παλαιοχριστιανικό μαρμάρινο τόξο του 5ου αιώνα μ.Χ.
Η κυρτή επιφάνεια του τόξου και το εσωράχιο κοσμούνται από διάτρητους φυτικούς έλικες, που πλαισιώνονται από λέσβιο κυμάτιο. Το πάνω μέρος στέφεται από ιωνικό κυμάτιο, ενώ στις γωνίες παριστάνονται ιπτάμενοι άγγελοι με πρόσωπο στραμμένο προς τον θεατή. Ο φυτικός διάκοσμος του μετώπου είναι εξαιρετικά πυκνός, και αποτελείται από κύκλους φοινικοειδών που περικλείουν ζώα σε προτομή, ενώ ανάμεσα στους κύκλους συμπλέκονται κλαδιά που περιβάλουν ζώα και πτηνά έντονα κινημένα. Έντονη είναι η οπτική εντύπωση της φωτοσκίασης που δίνεται από την πυκνότητα, τη ζωηρή κίνηση και την αφαίρεση του βάθους. Στη διακόσμηση του εσωραχίου ακολουθείται η ίδια διάτρητη τεχνική. Εδώ έχουμε κληματίδα που σχηματίζει συνδεόμενους κύκλους, που εναλλάξ περιέχουν οδοντωτά κληματόφυλλα και τσαμπιά σταφυλιών.
Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, το τόξο αυτό προέρχεται από την κωμόπολη Πίνακα. Πίνακας ή Πόρτες ήταν η παλαιότερη ονομασία της θέσης της αρχαίας Ποτίδαιας και της Κασσάνδρειας, όπου αργότερα ιδρύθηκε το προσφυγικό χωριό Νέα Ποτίδαια. Η αρχαία Κασσάνδρεια προφανώς διατηρεί τη σημασία της κατά τους χριστιανικούς χρόνους αφού γίνεται έδρα επισκόπου. Σύμφωνα με τον Προκόπιο, το 540 οι Ούννοι κατέστρεψαν την Κασσάνδρεια, μαζί με όλη σχεδόν την βόρεια Ελλάδα φτάνοντας μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Οι αρχαιολογικές πληροφορίες για την παλαιοχριστιανική Κασσάνδρεια, επισκοπική έδρα και τειχισμένη πόλη, είναι σχεδόν ανύπαρκτες, με εξαίρεση το διατείχισμα, δηλαδή το τείχος που είναι σήμερα ορατό στην νότια όχθη της διώρυγας. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή θέση της (πρέπει να αποτελούσε πάντως συνέχεια της ρωμαϊκής πόλης) ούτε και την έκτασή της. Το γεγονός ότι ήταν επισκοπική έδρα σημαίνει ότι πρέπει να είχε τουλάχιστον ένα ναό: τον επισκοπικό. Κατά μία πληροφορία, το τοξωτό πλαίσιο που προέρχεται από τον Άγιο Δημήτριο Θεσσαλονίκης και βρίσκεται σήμερα εντοιχισμένο στο υπέρθυρο της εισόδου του ναού της Παναγίας της σημερινής Κασσάνδρειας, προέρχεται από την περιοχή της σημερινής Νέας Ποτίδαιας.
Η αρχική προέλευση πάντως του τόξου είναι από το ναό του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης. Ένα ακριβώς όμοιο τόξο προερχόμενο από αυτόν το ναό βρίσκεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και παλιότερα στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Το δεύτερο αυτό τόξο είναι αμφίγλυφο, όπως είναι και το τόξο της Κασσάνδρειας. Η άλλη πλευρά έχει ανάλογη εκτέλεση με την πλευρά που περιγράψαμε ήδη, μόνον που ο διάκοσμός της δεν είναι τόσο πυκνός και οι γωνίες πληρούνται με παγώνια αντί αγγέλων. Εντυπωσιακές όμως είναι οι ομοιότητες μεταξύ των δύο τόξων και του λεγάμενου μικρού τόξου της Αψίδας του Γαλερίου (Καμάρα Θεσσαλονίκης), όπου εικονίζονται ο Γαλέριος και η προσωποποίηση της Θεσσαλονίκης. Φαίνεται πως τα δύο τόξα του Αγίου Δημητρίου αντιγράφουν το μικρό τόξο του Γαλερίου, αποδεικνύοντας έτσι την ύπαρξη στην πόλη μιας μακράς γλυπτικής παράδοσης.
Τα τόξα του Αγίου Δημητρίου μπορούν ακόμη να συγκριθούν με τον άμβωνα της Ροτόντας, και να τοποθετηθούν έτσι στο πρώτο μισό του τετάρτου αιώνα, χρονολόγηση που ταιριάζει με την χρονολόγηση του πρώτου ναού του Αγίου Δημητρίου .Σύμφωνα με την αποκατάσταση των Γ. και Μαρίας Σωτηρίου, τα ανάγλυφα τόξα πρέπει να ήταν τρία, και προφανώς όλα όμοια μεταξύ τους. Ήταν τοποθετημένα στην ανωδομή ενός φράγματος που έφρασσε τον χώρο μεταξύ των ανατολικών και δυτικών πεσσών του ιερού Βήματος, το άνοιγμα δηλαδή των μεγάλων τόξων που χωρίζουν τον ακριβώς μπροστά την αψίδα χώρο από τα πτερύγια. Έτσι ερμηνεύεται και η διπλή όψη των τόξων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Παναγιώτης Στάµος - Θεολόγος Συγγραφέας 1961
Charles Avezou - La Chalcidique vue par (Avril-Mai 1914)
Ιωακείμ Παπάγγελλος - Οικονομολόγος-Αρχαιολόγος (10η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων)

ΕΡΕΥΝΑ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ & ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ-ΚΕΙΜΕΝΩΝ:

Βαγγέλης Κατσαρίνης
Ηλεκτρονικός - Κατασκευαστής Ιστοσελίδων Διαδικτύου
© Sunspot Web Design 2008-2021 ®


Παλιές Φωτογραφίες

Ανάγλυφο τόξο με παγώνια και αγγέλους

Wednesday, June 24, 2020
Κωδικός: ΑΓ 3170-3172
Είδος: Τόξο με πεσσούς
Χρονολόγηση: τέλη 6ου αιώνα
Διαστάσεις: Διαστάσεις τόξου: ύψος 92 εκ., μήκος 169 εκ, πλάτος: 23,5-33,5 εκ.
Υλικά Κατασκευής: Μάρμαρο
Προέλευση: Θεσσαλονίκη, ναός Αγίου Δημητρίου
Ανάγλυφο τόξο με παγώνια και αγγέλους που στηρίζεται σε δυο ανάγλυφους πεσσούς με συμφυείς βάσεις και κιονόκρανα. Οι πεσσοί φέρουν πλούσια διακόσμηση με έλικες που περικλείουν ζώα και πτηνά. Τα τρία αρχιτεκτονικά μέλη αποτελούν μέρος λαμπρού συνόλου που περιλαμβάνει δυο ακόμη πεσσούς, οι οποίοι βρίσκονται στην Κρύπτη του ναού, και πιθανόν ανάγλυφο τόξο εντοιχισμένο σήμερα στο νάρθηκα μεταβυζαντινής εκκλησίας στην Κασσάνδρεια Χαλκιδικής. Ο πλούσιος φυτικός και ζωικός διάκοσμος υποδηλώνει έργο υψηλών προδιαγραφών, αντάξιο του ναού του πολιούχου Αγίου Δημητρίου. Το σύνολο με ζωντανές ακόμη τις επιρροές από την αρχαιότητα κατέχει εξέχουσα θέση στην παλαιοχριστιανική γλυπτική. Αποτελεί πιθανόν παραγωγή τοπικού εργαστηρίου γλυπτικής της Θεσσαλονίκης που την εποχή αυτή δημιουργεί και άλλα σπουδαία έργα, όπως τον άμβωνα της Ροτόντας, σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.



© Sunspot Web Design 2019-2021 ®
© Sunspot Web Design 2019-2021 ®
Σχεδιασμός & Ανάπτυξη
Αρχείο Φωτογραφιών-Φωτογράφιση
63077 Kassandria Kassandra Halkidiki
Τηλ. +302374023330 & +306971783050
e-mail: kass2010@otenet.gr

design-graphics-vangelis-katsarinis
ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση
Tuesday, January 12, 2021
και γενικά η αναπαραγωγή των κειμένων της ιστοσελίδας, με οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, χωρίς γραπτή άδεια του δημιουργού. Οι φωτογραφίες αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του Sunspot Web Design, βάσει του νόμου 2121/1993 και της Διεθνούς Σύμβασης της Βέρνης (που έχει κυρωθεί με το νόμο 100/1975). Σημειώνεται ότι η πνευματική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καμία διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών της. Όλες οι δημοσιευμένες φωτογραφίες αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία των φωτογράφων και διέπονται από τους νόμους του Ελληνικού Κράτους περί πνευματικών δικαιωμάτων. Δεν επιτρέπεται να αναπαράγετε τo site, εξ ολοκλήρου ή τμηματικά, χωρίς την έγγραφη άδεια των διαχειριστών. Εάν επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε μία ή περισσότερες από τις φωτογραφίες για παρουσίαση σε έντυπο ή ηλεκτρονικό μέσο, υποχρεούστε να αναφέρετε στην ίδια σελίδα και σε ευκρινές σημείο το website: https://kassandria.gr/ως πηγή των εικόνων (link).